Jej dłonie, splecione dotąd spokojnie, zdradzały jednak inną historię — skóra była szorstka, wysuszona od chemikaliów, popękana od mrozu i wody. Paznokcie obcięte do samej skóry, bez śladu lakieru.
— Paszport zabrano mi pierwszego dnia — odezwała się cicho, lecz wyraźnie. — Miałam opiekować się starszą panią. Tak przynajmniej obiecywano. Zamiast tego przywieźli mnie do przydrożnego baru. Telefon i dokumenty zniknęły od razu. Usłyszałam tylko: „Spłacisz koszt przejazdu, wtedy oddamy”. Próbowałam odejść, ale dokąd? Środek zimy, pustkowie, do Słupska czterdzieści kilometrów. A w domu została mama… Choroba nie daje jej szans. Za trzy miesiące musi rozpocząć kosztowną terapię. Jeśli przestanę wysyłać pieniądze, może nie doczekać kolejnej wiosny.
Jan Witkowski zmrużył oczy.
— Bez dowodu tożsamości? W jaki sposób przekazywała pani środki?
— Kucharz mi pomagał. Tutejszy człowiek, przyzwoity. Brał gotówkę i przelewał ze swojego konta na rachunek sąsiadki, a ona przekazywała mamie. Zatrzymywał drobną część dla siebie — za ryzyko. Tak to funkcjonowało.
Sędzia poczuł nieprzyjemne ukłucie pod mostkiem — odruch wstydu wobec mechanizmu, którego był trybikiem.
— A po co pani w ogóle chciała wyjechać do Polski? Z taką znajomością języka mogła pani legalnie zmywać naczynia gdziekolwiek.
Na jej ustach pojawił się gorzki cień uśmiechu.
— Zamierzałam zgłosić się do konsulatu. Albo do większej firmy. Bo widzi pan, panie sędzio, ja nie tylko „trochę rozumiem po rosyjsku”. Skończyłam studia z wyróżnieniem.
— Oczywiście — rzucił ironicznie, opierając się wygodniej w fotelu. — I cóż to za uczelnia? Oksford może?
— Wydział lingwistyki.
— Czyli angielski z rozmówkami?
— Posługuję się dziesięcioma językami — odpowiedziała bez cienia emocji.
Witkowski parsknął krótkim śmiechem.
— Dziesięcioma? Proszę mnie nie rozśmieszać. Przez trzy dekady spotykałem profesorów, którzy jąkali się w dwóch. A tu nagle… pomoc kuchenna z baru przy trasie.
Aleksandra nie spuściła wzroku. Powoli wyprostowała plecy, jakby zrzucała z ramion ciężar znoszonej kurtki, która w tej chwili zdawała się niemal szatą urzędową.
— Tell me, please, do you really think that a person’s worth is determined by the dirt on their shoes? — wypowiedziała miękko, z perfekcyjnym, brytyjskim akcentem. — Czy naprawdę uważa pan, że wartość człowieka mierzy się błotem na jego butach?
Dłoń sędziego, w której trzymał pióro gotowe do złożenia podpisu pod decyzją o deportacji, znieruchomiała nad dokumentem.