— Renata — odezwała się w końcu Sylwia cicho, ale wyraźnie. — Grażyna nie jeździ nie dlatego, że nie ma ochoty.
— A niby dlaczego? — Renata uniosła brwi.
Sylwia zamilkła. Przeniosła wzrok na mnie, jakby pytała, czy może powiedzieć to, co obie doskonale wiedziałyśmy.
Wyręczyłam ją.
— Dlatego, że za każdym razem, kiedy kupujemy bilety, pani przyjeżdża — powiedziałam spokojnie. Nie podnosiłam głosu, nie robiłam sceny. Po prostu wyliczałam fakty. — Cztery razy w ciągu siedmiu lat. Podróż poślubna: telefon od pani i wróciliśmy. Turcja: przyjechała pani dzień przed wylotem. Bułgaria: identycznie. W tym roku morze. Dwanaście tysięcy złotych bezzwrotnych kosztów. Razem przez te lata straciliśmy około dwudziestu siedmiu i pół tysiąca. Sprawdziłam i policzyłam.
Renata przestała stukać palcem o blat. Jej dłoń zastygła w powietrzu, w połowie drogi do filiżanki.
— Co ty wygadujesz?
— Podaję liczby — odparłam. — Nie żale. Nie pretensje. Konkretne kwoty. Jeśli trzeba, mogę też wymienić daty.
Zapadła cisza.
Sylwia wstała po chwili i powiedziała, że musi już iść. Odprowadziłam ją do drzwi. Kiedy wróciłam do kuchni, Renata trzymała telefon przy uchu i już wybierała numer do Radosława.
Nie minęło dwadzieścia minut, a wpadł do mieszkania jak burza.
— Po co upokarzasz moją matkę przy obcych? — rzucił od progu, nawet nie zdejmując butów.
— Nikogo nie upokarzałam. Wymieniłam tylko sumy.
— Jakie znowu sumy? O czym ty mówisz?
— O tych dwudziestu siedmiu i pół tysiąca złotych, które poszły w błoto przez odwołane wyjazdy. Przez wszystkie lata naszego małżeństwa.
Radosław spojrzał na matkę. Renata stała w przejściu do kuchni z rękami skrzyżowanymi na piersi.
— Synku — powiedziała twardo. — Albo ja, albo ona.
— Mamo… — Radosław potarł nasadę nosa.
— Ma mnie przeprosić — ucięła Renata.
Odwrócił się w moją stronę.
— Grażyna. Przeproś mamę.
Zdjęłam okulary i przetarłam szkła brzegiem swetra. Bez nich wszystko było lekko rozmazane: twarz Radosława, sylwetka jego matki, przedpokój i ich buty stojące na podłodze.
— Nie — odpowiedziałam. — Nie przeproszę.
— W takim razie jadę do mamy — oznajmił. — Dopóki nie dojdziesz do siebie.
— Dobrze — powiedziałam.
Spodziewał się czegoś innego. Widziałam to po tym, jak drgnęła mu broda. Czekał, aż zacznę tłumaczyć, zatrzymywać go, błagać, żebym mogła wszystko odkręcić. Ale ja milczałam. On też przez moment nic nie mówił. Potem sięgnął po kurtkę i wyszedł. Renata ruszyła za nim. Torbę z ogórkami zostawiła w przedpokoju.
Usiadłam na taborecie w pustej kuchni. Nogi pulsowały mi po całej zmianie. Dwanaście godzin za ladą, a potem jeszcze to. A jednak w środku miałam dziwną jasność, taką jak powietrze po burzy.
Wrócił po trzech dniach. Bez przeprosin. Bez rozmowy. Po prostu wszedł, powiesił kurtkę i usiadł do kolacji. Renata pojechała do swojego rodzinnego miasta.
Po tygodniu Radosław zaczął odzywać się do mnie krótkimi, suchymi zdaniami. „Jest obiad?”, „Gdzie moja koszula?”, „Odbierz Nikolę”. Wtedy zrozumiałam, że to ma być kara. Ciszą karał mnie za to, że nie ukorzyłam się przed jego matką.
A po kolejnym tygodniu zaczęłam odkładać pieniądze. Na osobne konto. Takie, o którym nie miał pojęcia.
Rok minął szybciej, niż się spodziewałam. Nikola skończyła szesnaście lat, a ja sama wyrobiłam jej paszport. Radosław podpisał zgodę bez jednego pytania. Nie interesowało go to, dopóki nie dzwoniła jego matka.
W maju kupiłam bilety. Dwa. Dla mnie i dla Nikoli. Antalya, trzygwiazdkowy hotel, dziewięć nocy. Zapłaciłam z mojego konta, tego ukrytego, o którym Radosław nic nie wiedział. Co miesiąc odkładałam z pensji około dwóch tysięcy złotych. Po roku zebrała się wystarczająca kwota.
Tym razem wybrałam bilety z możliwością zwrotu. Nauczyłam się już na własnych błędach.
Dopiero wtedy powiedziałam Radosławowi:
— Może pojedziemy wszyscy razem? W czerwcu. Znalazłam dobrą ofertę.
Popatrzył na mnie tak, jakbym nagle zaczęła mówić w obcym języku. Po chwili skinął głową.
— Dobra. Spróbujmy.
Przez dwa tygodnie czekałam. Pakowałam walizki, sprawdzałam dokumenty, układałam rzeczy w głowie i na łóżku. Kupiłam Nikoli nowe sandały i kapelusz od słońca. Dla siebie wzięłam krem z filtrem, w naszej aptece tańszy o dwadzieścia procent dzięki zniżce pracowniczej.
Cztery dni przed wylotem Radosław wrócił z pracy później niż zwykle. Usiadł przy stole i położył telefon ekranem do blatu. Znałam ten gest aż za dobrze. Telefon odwrócony ekranem w dół oznaczał jedno: rozmawiał z matką. Albo ona dzwoniła do niego.
— Grażyna — zaczął.
Poczułam, jak zaciskają mi się palce. Paznokcie wbiły się w skórę dłoni. Nie ze złości. Z oczekiwania. Bo ja już wiedziałam, co usłyszę. Wiedziałam to na cztery dni przed wylotem.
— Mama przyjeżdża. Trzeba ją odebrać.
— Kiedy? — zapytałam, chociaż odpowiedź znałam, zanim ją wypowiedział.
— Pojutrze.
Pojutrze. Dwa dni przed samolotem.
— Radosław — powiedziałam powoli. — Dzwoniłeś do niej?
— Co?
— Zadzwoniłeś i powiedziałeś jej, że lecimy?
Odwrócił wzrok. Znów potarł nasadę nosa. I wtedy miałam już pewność. Tak. Zadzwonił. Tak jak poprzednie cztery razy. Podał datę, powiedział dokąd jedziemy, a Renata zrobiła dokładnie to, co zwykle robiła w takich sytuacjach.