— Nie zatrudniałam się u pani jako pomoc domowa, Joanno Pawlakówno! Ma pani dorosłą córkę, która mieszka pod tym samym dachem, więc niech ona sprząta pani mieszkanie! Ja jestem żoną pani syna, a z Mateuszem mamy własny dom i własną rodzinę. I na tym koniec!
— Mateusz? Tu mama. Możesz natychmiast do mnie przyjechać? Potrzebuję pilnie słoików.
W głosie Joanny Pawlakówny, dobiegającym ze słuchawki, nie było nawet cienia prośby. Nie zakładała odmowy, nie dopuszczała żadnych wymówek. Brzmiała w ten swój podstępny, a jednocześnie twardy jak stal sposób, którego Mateusz Michalski nienawidził jeszcze od czasów nastoletnich.
Zamknął powieki i potarł palcami nasadę nosa, próbując ocalić resztki wieczornego spokoju. Ramiona, które dopiero przed chwilą opadły mu po długim dniu pracy, znów się napięły, jakby ktoś założył mu na plecy ciężki pancerz.
— Cześć, mamo. Jest już późno, dopiero wróciłem z pracy. Jakie słoiki? Przywieziemy je jutro — powiedział możliwie równo, bez drżenia w głosie, bo doskonale wiedział, że najmniejszy ślad sprzeciwu natychmiast zostanie wykorzystany przeciwko niemu.
Katarzyna Michalskiówna, siedząca naprzeciwko w fotelu z książką w dłoniach, mimowolnie spuściła wzrok. Nie słyszała słów teściowej, lecz zbyt dobrze znała ten ton w głosie męża. Oznaczał jedno: wieczór właśnie się skończył. Za chwilę miała ruszyć dobrze znana, przeciągająca się manipulacja, męcząca jak uporczywy ból zęba.
— Jakie słoiki, jakie… Puste, te z waszego balkonu! Nagle postanowiłam, że trzeba zaprawić ogórki na zimę, a Oliwia Kaczmarekówna źle się czuje i nie pójdzie do sklepu — zajęczała Joanna Pawlakówna do telefonu. — Leży biedaczka, zupełnie bez sił. A może ty też jesteś zmęczony? Dla własnej matki nie masz już odrobiny energii? Przecież nie każę ci nosić worków z cementem.
Mateusz zamilkł. Wpatrywał się w jeden punkt na ścianie, a Katarzyna widziała, jak przez jego czoło przebiega głęboka zmarszczka. Został zepchnięty do narożnika. Jeśli odmówi, usłyszy półgodzinne kazanie o bezduszności, niewdzięczności i synowskim obowiązku.
Jeśli się zgodzi, będzie musiał wstać, ubrać się i jechać na drugi koniec miasta z powodu kaprysu, który najpewniej był tylko kolejnym sprawdzianem posłuszeństwa. „Oliwia Kaczmarekówna źle się czuje” — to był atut, który Joanna Pawlakówna wyciągała zawsze wtedy, gdy chciała coś wymusić.
Trzydziestoletnia Oliwia Kaczmarekówna, silna jak koń, dziwnym trafem zawsze „źle się czuła”, kiedy w grę wchodziła praca, domowe obowiązki albo zwykłe wyjście po zakupy.
Katarzyna zauważyła, że mąż nabiera powietrza, jakby zamierzał zaprotestować, ale wiedziała, że to nie ma sensu. Łatwiej było poświęcić pół godziny niż słuchać telefonicznej sceny, a potem patrzeć, jak Mateusz siedzi bez słowa, wyciśnięty z sił do ostatniej kropli. Odłożyła książkę zdecydowanym ruchem i podniosła się z fotela.
— Ja pojadę — oznajmiła cicho, lecz tak, żeby Mateusz ją usłyszał.
Spojrzał na nią z mieszaniną wdzięczności i poczucia winy. Zakrył dłonią mikrofon telefonu.
— Katarzyno, nie musisz. Sam to załatwię…
— Siedź — przerwała mu krótko. — Mnie pójdzie szybciej.
Podeszła, wyjęła mu komórkę z ręki i przyłożyła do ucha. Jej głos zabrzmiał uprzejmie, niemal przesadnie słodko.
— Dobry wieczór, Joanno Pawlakówno. Mateusz jest bardzo zmęczony. Zaraz zbiorę słoiki i najdalej za pół godziny będę u pani.
Po drugiej stronie zapadła krótka cisza. Teściowa najwyraźniej nie przewidziała takiego obrotu spraw. Cała jej rozgrywka była przecież wymierzona w syna.
— Aaa… Katarzyna… No dobrze, przynieś, skoro już tak wyszło — wycisnęła w końcu z siebie, nie potrafiąc ukryć rozczarowania.
Na balkonie stało kartonowe pudło wypełnione zakurzonymi, trzylitrowymi słoikami. Były jak relikty dawnego życia, których nikt nie umiał się pozbyć. Katarzyna podniosła karton z niechęcią. Szkło głucho zadźwięczało o szkło. Niosła ten ciężar jak widzialny znak zobowiązań męża wobec matki — ciężkich, pustych i kompletnie pozbawionych sensu, a mimo to wciąż trzymających go przy niej.
Mieszkanie teściowej przywitało ją znajomą wonią starych mebli i kwaśnym zapachem dochodzącym z kuchni. Jedyna słaba żarówka na klatce schodowej zalewała obdrapane ściany sinawym półmrokiem, przez co wszystko wydawało się jeszcze bardziej przygnębiające. Katarzyna nacisnęła dzwonek.
Po kilku sekundach rozległo się szuranie kapci. Gdy Joanna Pawlakówna otworzyła drzwi, a Katarzyna przekroczyła próg, natychmiast zrozumiała, że weszła w sam środek starannie przygotowanego przedstawienia.
Scena była tak przewidywalna, że nie wzbudziła w niej nawet zdziwienia — jedynie tępe, dobrze znane rozdrażnienie. W salonie, zalanym niebieskawym blaskiem krzykliwego talk-show z ogromnego telewizora, w głębokim fotelu rozpływała się Oliwia Kaczmarekówna.
„Biedna chora”, która rzekomo nie mogła podnieść się z łóżka, właśnie przesuwała palcem po ekranie telefonu, a zimne światło urządzenia kładło blade cienie na jej twarzy. Obok niej stał niski stolik.