— odezwał się już zupełnie innym głosem, opanowanym, twardym, takim, który nie dopuszczał sprzeciwu. — Nie pozwolę wyrzucić Elżbiety na bruk. Jeśli chcesz, porozmawiamy jutro. Dzisiaj ona tu zostaje.
I właśnie o to chodziło.
Te słowa zawisły między nimi jak drzwi zatrzaśnięte z hukiem tuż przed twarzą.
Joanna powoli skinęła głową. Nie jemu. Samej sobie. Jakby gdzieś w środku ostatni element wreszcie wskoczył na właściwe miejsce.
— Dobrze — powiedziała cicho.
Marcin najwyraźniej uznał, że wygrał. Nawet wyprostował się odrobinę, jak człowiek, który odzyskał kontrolę nad sytuacją.
— No widzisz. Jutro usiądziemy i spokojnie wszystko omówimy.
— Nie. Spokojnie omówimy to już teraz.
Podeszła do szafy w przedpokoju, wysunęła górną szufladę, wyjęła teczkę z dokumentami i położyła ją na stole. Potem wróciła po telefon, otworzyła notatki, szybko coś wpisała i wysłała wiadomość.
— Do kogo piszesz? — Marcin natychmiast się spił.
— Do człowieka, który jutro przyjedzie wymienić zamki. I do prawnika, żeby upewnić się, jakie dokumenty będą potrzebne, gdybyś postanowił przeciągać sprawę.
— Jaką znowu sprawę?
— Sądową. O rozwód.
Elżbieta nabrała powietrza tak gwałtownie, jakby ktoś ją uderzył.
Marcin zrobił krok w stronę stołu.
— Ty siebie w ogóle słyszysz? Przez jeden wieczór?
Joanna odwróciła się do niego powoli.
— Nie przez jeden wieczór. Przez to, że w tym jednym wieczorze zmieściłeś wszystko, czego przez zbyt długi czas nie chciałam widzieć. Brak szacunku. Samowolę. Przekonanie, że można mnie postawić przed faktem dokonanym. I przede wszystkim to, że teraz, patrząc mi prosto w oczy, nie próbujesz naprawić tego, co zrobiłeś. Ty próbujesz mnie docisnąć, żebym się przyzwyczaiła.
— Nikt cię do niczego nie dociska!
— Już mnie docisnęliście. Do walizek stojących w moim przedpokoju.
Zacisnął szczęki.
— Przesadzasz.
— Nie. Ja po prostu pierwszy raz nazywam rzeczy po imieniu.
Elżbieta rzuciła walizkę i rozłożyła ręce w teatralnym geście.
— Boże, jaka tragedia z niczego! Zachowujesz się, jakbyś tylko czekała na pretekst.
Joanna obróciła się ku niej tak gwałtownie, że tamta urwała.
— Nie, Elżbieto. To pretekst czekał na mnie. Bardzo długo. Przez cały ten czas pukał drobiazgami, a ja udawałam, że niczego nie słyszę. Za to teraz słyszę doskonale.
Wzięła ze stołu klucze i wyciągnęła dłoń w stronę Marcina.
— Klucze.
— Co?
— Wszystkie komplety. Twój i ten, który najprawdopodobniej ma twoja siostra. Natychmiast.
— A to niby z jakiej racji?
— Z takiej, że przestałeś być człowiekiem, któremu mogę spokojnie powierzyć dostęp do mojego mieszkania pod moją nieobecność.
Aż pobladł.
— Ty mówisz poważnie?
— Bardziej niż kiedykolwiek.
Elżbieta odezwała się cicho, niemal z satysfakcją:
— No proszę. Wreszcie pokazałaś prawdziwą twarz.
Joanna nawet na nią nie spojrzała.
— Nie. Dzisiaj prawdziwa twarz ukazała się nie u mnie.
Zapadła przeciągająca się cisza. W końcu Marcin sięgnął do kieszeni kurtki, wyjął pęk kluczy i cisnął go na stół z głuchym brzękiem. Jeden z kluczy odskoczył na bok. Elżbieta zawahała się, potem z wyraźną niechęcią zaczęła grzebać w torebce i położyła obok swój komplet.
— Zadowolona? — rzuciła.
— To dopiero początek.
Joanna zgarnęła klucze i wsunęła je do kieszeni.
— Macie dwadzieścia minut, żeby spakować rzeczy i wyjść. I nie radzę sprawdzać, czy zadzwonię po policję. Po tym, co stało się dzisiaj, nie zamierzam testować niczyjej wytrzymałości.
Marcin wolno pokręcił głową.
— Będziesz tego żałować.
— Już żałuję. Tylko nie tego, co masz na myśli.
Nie odpowiedział.
Następny kwadrans wypełniła ciężka, nerwowa krzątanina. Elżbieta pakowała ubrania tak, jakby każdy składany sweter był osobistą zniewagą o znaczeniu międzynarodowym. Marcin, z twarzą nieruchomą jak kamień, wynosił torby do przedpokoju. Nikt już nie wspominał o tym, że to „tylko na chwilę”. Ta zasłona spadła jako pierwsza. Człowiek, który naprawdę potrzebuje tymczasowego schronienia, zachowuje się inaczej. Przynajmniej rozumie, że jest u kogoś. Tutaj od samego początku chodziło o przejęcie miejsca — łagodne, rodzinne, wygodne dla tych, którzy je przeprowadzali.
Kiedy wszystko było już zebrane, Marcin zatrzymał się przy drzwiach.
— Pojadę z Elżbietą — powiedział.
— Oczywiście.
— I dzisiaj nie wrócę.
Joanna skinęła głową.
— To twoja decyzja.
— Mogłaś rozegrać to inaczej.
— Nie, Marcinie. To ty wszystko rozegrałeś inaczej.
Elżbieta czekała już przy windzie. Miała zaciętą, wściekłą twarz, lecz jej głos nagle przycichł.
— Sama właśnie pozbawiasz się rodziny.
Joanna spojrzała na nią bez cienia emocji.
— Nie. Po prostu nie pozwalam robić z mojego mieszkania dworca pod przykrywką więzów krwi.
Drzwi windy zasunęły się za nimi.
Joanna wróciła do środka i zamknęła drzwi najpierw na dolny zamek, potem na górny. W przedpokoju wciąż unosił się zapach cudzego perfumu i pyłu z podróży. Na kanapie leżała spinka Elżbiety — tania, z plastikową perełką. Joanna podniosła ją dwoma palcami i wrzuciła do kosza.
Potem poszła na loggię, odstawiła swoje pudła z powrotem na miejsce, wniosła koce, zmieniła narzutę na kanapie i szeroko otworzyła okno, żeby przewietrzyć mieszkanie. Poruszała się szybko, choć bez paniki. Nie dlatego, że się bała. Chciała usunąć sam ślad wtargnięcia — nie wspomnienie, lecz jego fizyczną obecność.
Gdy mieszkanie znów zaczęło przypominać jej własne, usiadła w kuchni i długo patrzyła w ciemną szybę. Na podwórku ktoś próbował odpalić samochód. Silnik zgasł, po chwili znów zaskoczył. Pies sąsiadów szczeknął raz i umilkł. Zwykły wieczór. A jednak nie było już w nim dawnego życia, do którego można wrócić po pracy, wejść do swojego pokoju i nie spodziewać się obcych walizek.
Telefon leżał ekranem do blatu. Zawibrował dopiero po czterdziestu minutach.
Marcin.
Joanna patrzyła na jego imię i nie odebrała. Zadzwonił ponownie. Potem przyszła wiadomość: „Przesadziłaś. Jutro przyjadę porozmawiać”.
Przeczytała ją i wyciszyła telefon.
Rano zamki rzeczywiście zostały wymienione. Joanna przyjęła ślusarza o ósmej, pokazała mu dokumenty potwierdzające własność mieszkania i stała obok, dopóki pracował. Dźwięk wkrętarki rozchodził się po klatce piersiowej dziwnym spokojem. Jakby każda nowa część wchodziła nie tylko w metal drzwi, lecz także w granicę, którą dawno należało wyznaczyć.
Po ślusarzu przyjechała jej przyjaciółka, Maria Michalakówna — jedyna osoba, do której Joanna mimo wszystko napisała w nocy.
Maria weszła, postawiła na kuchennym stole torbę z twarogiem, jabłkami i wodą, rozejrzała się po mieszkaniu i od razu spytała:
— On w ogóle zrozumiał, co zrobił?
Joanna parsknęła krótko, bez rozbawienia.
— Na razie zrozumiał tylko, że nie żartuję.
— To już coś.
Przez kilka minut siedziały w milczeniu. W końcu Maria powiedziała:
— Wiesz, najgorsze nie jest to, że przyprowadził siostrę. Najgorsze jest to, że był pewien, że ty to przełkniesz.
Joanna podniosła na nią wzrok.
— Tak. Właśnie to mnie dobiło.
— Będziesz składać pozew?
Joanna nie odpowiedziała od razu. W kuchni tykał zegar i z jakiegoś powodu ten dźwięk uświadamiał szczególnie jasno, że czasu nie da się cofnąć, choćby człowiek bardzo chciał.
— Będę — powiedziała w końcu. — Po wczorajszym nie potrafiłabym dalej żyć z kimś, kto najpierw rozporządza moim domem, a potem dziwi się, że reaguję.
Maria kiwnęła głową.
— Najważniejsze, żebyś nie pozwoliła się zagadać. Teraz zaczną się opowieści o rodzinie, o nerwach, o siostrze w potrzebie. Tylko że tu nie chodzi o siostrę. Tu chodzi o granice.
— Zrozumiałam to za późno.
— Nie. Za późno byłoby wtedy, gdyby walizki zostały.
Joanna spojrzała na przyjaciółkę i po raz pierwszy od poprzedniego wieczoru poczuła nie ciężar, lecz krótką, niemal ostrą wdzięczność. Za proste zdanie, które trafiło dokładnie tam, gdzie powinno.
Po południu przyjechał Marcin. Nie sam — z matką. Tego można się było spodziewać. Kiedy nie da się kogoś przepchnąć bezpośrednio, wyciąga się ciężką artylerię.
Joanna nie otworzyła od razu. Najpierw spojrzała przez wizjer. Teściowa stała nieco z boku, w płaszczu z futrzanym kołnierzem, z torebką przyciśniętą do zgięcia łokcia. Marcin wyglądał na zmęczonego, ale był już skupiony i opanowany — czyli przespał się i przygotował przemowę.
Joanna uchyliła drzwi tylko na łańcuch.
— Czego chcecie?
— Porozmawiać — powiedział Marcin.
— Mów.
— Na klatce?
— Dokładnie tam, gdzie znaleźliście się wczoraj po swojej samowoli.
Teściowa z oburzeniem uniosła podbródek.
— Joanno, nie przesadzaj. Przyjechałam jako starsza osoba w rodzinie, żeby załagodzić ten koszmar.
— W takim razie niech pani zacznie od pytania, kto dał Marcinowi prawo wprowadzać tu Elżbietę bez mojej zgody.
Teściowa mocniej ścisnęła pasek torebki, jakby szukała równowagi.
— Elżbieta znalazła się w bardzo trudnym położeniu. Trzeba mieć w sobie odrobinę współczucia.
— Współczucie nie oznacza prawa dostępu do cudzego mieszkania.
Marcin ostro wypuścił powietrze.
— Znowu to samo.
— Bo wciąż nie odpowiedziałeś na najważniejsze pytanie.