— W nasz komfort codziennego życia — odparł z powagą. — Zresztą podobno pary, które mają porządną kanapę, rzadziej się kłócą.
— To my powinniśmy siedzieć na złotym tronie — rzuciła sucho.
— Nie sprowadzaj wszystkiego do żartu. Zobacz jeszcze telewizor. Przecena, ostatni dzień.
— Te „ostatnie dni” trwają cały rok, Wojtek. Na tym polega ich urok.
— Nie możemy w nieskończoność żyć jak ubodzy krewni, skoro już nimi nie jesteśmy.
Anna patrzyła na niego bez sprzeciwu. Może dlatego, że sama miała dość ciągłego ściskania pasa. Marzyła jej się odrobina swobody, brak liczenia każdej złotówki przed kasą. I tak kupili narożnik. Potem telewizor. Następnie pralkę. A później jeszcze kilka rzeczy z kategorii „skoro już zaczęliśmy”.
I właśnie wtedy zrobiło się ciekawie.
Pewnego wieczoru Wojciech wyciągnął się na nowej kanapie, przewijał bezmyślnie wiadomości w telefonie i tonem pozornie obojętnym, którym zazwyczaj podaje się trudne tematy jak herbatę z cukrem, powiedział:
— A tak w ogóle dzwoniła mama.
— Mhm — odpowiedziała z kuchni Anna. — Co u niej?
— Wiesz… narzeka na ceny. Mówi, że patrzy na koszyk zakupów jak na wniosek kredytowy.
— Nikt nie jest zaskoczony — odparła, wycierając dłonie w ściereczkę. — Ja też czasem mam wrażenie, że zaraz ktoś mi zaproponuje raty na kaszę.
Uśmiechnął się, ale zaraz spoważniał.
— Do tego rachunki jej wzrosły. Ogólnie ciężko.
Anna oparła się o framugę.
— Do czego zmierzasz?
— Do niczego. Tylko mówię.
— Zwykle kiedy „tylko mówisz”, z konta znika jakaś suma.
— Bez przesady — obruszył się teatralnie. — Dzielę się informacją. Może dałoby się jej jakoś pomóc.
— Komu konkretnie?
— Mamie.
— Twojej?
— A mam ich kilka? — prychnął.
— Pytam dla jasności. Możesz pomóc. Pracujesz.
Odłożył telefon i usiadł.
— Aniu, zarabiam mniej niż ty.
— A ja mam dłuższą pamięć niż ty. I co z tego?
— Znowu zaczynasz.
— Nie. To ty zaczynasz. Doskonale pamiętam twoją zasadę: każdy wspiera swoich rodziców z własnej kieszeni.
— Wtedy sytuacja wyglądała inaczej.
— Owszem. Wtedy nie chodziło o twoją mamę.
Ścisnął wargi.
— Dlaczego wszystko zamieniasz w wyrzut? Mówię normalnie.
— Ja też odpowiadam normalnie. Twoja mama to twoja odpowiedzialność. Moja — moja.
— Ale teraz masz większe możliwości.
— I właśnie dlatego sama decyduję, na co je przeznaczam.
Tamtego wieczoru temat ucichł. Nie zniknął jednak — zaczął powracać w małych dawkach, jak krople lekarstwa podawane systematycznie.
— Mama dziś znowu poszła na targ pieszo, żeby zaoszczędzić — rzucał przy śniadaniu.
— Wyobraź sobie, rachunek za prąd taki, że można go oprawić w ramkę — wzdychał w drodze z pracy.
— A hydraulik za wymianę baterii policzył jak za złoto, nie jak za kran — dorzucał wieczorem.
Anna słuchała. Milczała nie dlatego, że nie rozumiała aluzji. Właśnie dlatego, że rozumiała je aż za dobrze. Oblężenie prowadzone w miękkich kapciach.
W sobotę przyjechała Krystyna Jabłońskiówna. Płaszcz w kolorze kakao, torba z domowymi pierogami i spojrzenie osoby, która „niczego nie oczekuje”, ale jakoś człowiek sam zaczyna sięgać do portfela.
— Aniu, witaj, kochanie — zaśpiewała, wchodząc do kuchni. — Ale u was przytulnie. Nowy narożnik? Pięknie się urządzacie.
— Proszę usiąść — powiedziała Anna, nastawiając czajnik. — Zaparzyć herbatę?
— Oczywiście. Bez herbaty czuję się jak polityk bez obietnic — niby mogę funkcjonować, ale nikt mi nie wierzy.
Wojciech roześmiał się zbyt głośno.
Na początku rozmowa była lekka: o sąsiadce walczącej z administracją; o pomidorach w dyskoncie, które zdrożały jakby skończyły studia; o czterdziestosiedmioletnim synu znajomej, który został coachem i uczy ludzi „oddychać sukcesem”, mieszkając wciąż z matką.
Potem Krystyna odstawiła filiżankę i westchnęła.
— Ciężkie czasy. Wszystko drożeje. Opłaty rosną, ceny w sklepach też, a emerytura zwiększa się tylko w wiadomościach. Człowiek nie wie, za co się złapać.
— No tak — mruknęła Anna.
— Mówię Wojtkowi: synku, nie martw się, poradzę sobie. Wy macie swoje wydatki, plany. Ale bywa naprawdę trudno. Czasem zastanawiam się, co kupić — mięso czy proszek do prania. A potrzebne jedno i drugie.
— Mamo, daj spokój — skrzywił się Wojciech, lecz w jego tonie brzmiało raczej: „kontynuuj”.
— Ja tylko opowiadam — odparła skromnie. — Ostatnio musiałam wymienić baterię w kuchni. Fachowiec podał taką kwotę, że pomyślałam, iż może lepiej niech kapie — przynajmniej będzie dźwięk w mieszkaniu.
Anna powoli mieszała cukier.
— Wojtek nie mógł pomóc?
— On już tyle robi — szybko wtrąciła teściowa. — Nie będę go ciągnąć do każdej drobnostki. Ma pracę, dom. Mężczyzna powinien w domu odpocząć, a nie biegać z kluczem francuskim.
— Bardzo wyrozumiałe podejście do mężczyzn — zauważyła Anna. — Rzadko spotykane.
Krystyna uśmiechnęła się łagodnie.
— Trzeba ich oszczędzać. Tacy dziś wrażliwi. Dotkniesz — i już cierpią heroicznie.
Wojciech parsknął śmiechem, po czym niby od niechcenia dodał:
— Aha, przyszło mamie jakieś wyrównanie za czynsz.
— Świetnie — odpowiedziała Anna. — Oby bez pozwów i dramatów.
— Nie, po prostu wysoka suma.
— Zdarza się.
Zapadła cisza, w której brzęk łyżeczki brzmiał podejrzanie głośno.
— Aniu — zaczęła miękko Krystyna, przesuwając palcem po brzegu filiżanki — Wojtek mówił, że w pracy idzie ci znakomicie. Awans, podwyżka. Jestem z ciebie dumna. Dziś kobieta powinna być samodzielna. To nie czasy, kiedy tylko gotowała zupę.
— Zgadzam się — skinęła głową Anna.
— Właśnie. Najważniejsze, by w domu był dostatek. Mądra kobieta myśli nie tylko o sobie, ale o rodzinie. O bliskich. O starszych.
Anna podniosła wzrok.
— Piękne słowa.
— Rodzina to jedność — ciągnęła z godnością teściowa. — Nie ma „moje” i „twoje”. Jest wspólne. Wsparcie, radość, odpowiedzialność.
Wojciech studiował zawartość filiżanki, jakby tam zapisano jego rolę w całym przedstawieniu.
Anna odłożyła łyżeczkę.
— Mogę o coś zapytać, Krystyno Jabłońskiówno?
— Oczywiście, dziecko.
— Trzy lata temu, gdy mojej mamie zabrakło na rachunki i poprosiłam Wojtka o pomoc z naszego wspólnego budżetu, usłyszałam, że każdy dorosły odpowiada za swoich rodziców. Czy to też była ta filozofia jedności? Czy może zmieniła się wraz z moją pensją?
Powietrze zgęstniało.
Krystyna zamrugała.
— Nie wiem, co wy między sobą ustalaliście…
— Ja wiem — odparła spokojnie Anna. — Doskonale pamiętam. Dlatego darujmy sobie ogólne hasła o wspólnocie. One brzmią szlachetnie, ale dziwnie zależą od tego, czyje pieniądze leżą na stole.
— Aniu — syknął Wojciech — przesadzasz.
— Właśnie że nie. Po raz pierwszy mówię wprost.
Teściowa zacisnęła usta, lecz szybko przybrała godną minę.
— Widocznie niepotrzebnie poruszyłam temat. Nie chcę być powodem kłótni. Wychowano mnie tak, że wstydzę się prosić.
— I nie prosi pani — przytaknęła Anna. — Pani tylko prowadzi do wniosku. To subtelniejsze.
— To już za dużo! — wybuchł Wojciech.
— Wiem. Już bardzo dużo wiem.
Krystyna wstała.
— Chyba lepiej, żebym poszła. Nie będę siedzieć tam, gdzie czuję się niemile widziana.
— Jak pani uważa — odpowiedziała Anna.
— Aniu! — warknął Wojciech.
Odwróciła się w jego stronę.
— Co „Ania”? Nie byłam nieuprzejma. Po prostu nie zrobiłam z siebie osoby, która nic nie rozumie.